માત્ર 14-વર્ષના ગુજરાતી વિદ્યાર્થીએ બનાવ્યો વિશ્વભરમાં અદ્વિતીય ડ્રોન

.

માત્ર 14-વર્ષના ગુજરાતી વિદ્યાર્થીએ બનાવ્યો વિશ્વભરમાં અદ્વિતીય ડ્રોન

.

અમદાવાદની સ્કૂલમાં દસમા ધોરણમાં ભણતા હર્ષવર્ધન ઝાલાએ એક મલ્ટીપર્પઝ ડ્રોન બનાવીને વિશ્વના વિજ્ઞાન જગતમાં નામના મેળવી છે.

ગુજરાતી કિશોર હર્ષવર્ધને બનાવેલ ડ્રોન જમીનમાં છુપાયેલ લેંડ માઇન્સને શોધી શકે છે અને તેને નિષ્ક્રિય કરી શકે છે. અર્ધલશ્કરી-લશ્કરી દળોને લેન્ડ માઇન્સ શોધી આપીને સુરક્ષા-સલામતી આપનાર આ ડ્રોન સંરક્ષણ ક્ષેત્રે વિશ્વમાં અનોખો ડ્રોન છે. વળી હર્ષવર્ધનનો આ ડ્રોન ખેતીવાડી સહિત બીજાં ક્ષેત્રોમાં પણ ઉપયોગી થઈ શકે તેમ છે.

માત્ર ચૌદ વર્ષનો ગુજરાતી કિશોર હર્ષવર્ધન ઝાલા અમદાવાદમાં બાપુનગરની એક શાળામાં દસમા ધોરણમાં અભ્યાસ કરે છે.

હર્ષવર્ધનને અમેરિકાના મેકર ફેર (Maker Faire) સાથે સંલગ્ન ભારતીય સંસ્થા મેકર ફેસ્ટ (Maker Fest) દ્વારા વિશેષ પ્રોત્સાહન મળ્યું છે.

હકીકતમાં, મેકર ફેસ્ટ ભારતમાં યોજાતો એક ફેસ્ટિવલ – ઇવેન્ટ  છે. સુશ્રી આશાબહેન જાડેજા મોટવાણીના નેતૃત્વ હેઠળ મેકર ફેસ્ટ (મોટવાણી જાડેજા ફેમિલી ફાઉન્ડેશન) ભારતભરમાં વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને કલા ક્ષેત્રે નવા વિચારો, નવસર્જનની પ્રવૃત્તિઓ અને નવસંશોધન પ્રેરતા પ્રયોગોને ઉત્તેજન આપે છે. જાન્યુઆરી 2017ના પ્રથમ અઠવાડિયામાં અમદાવાદમાં ‘મેકર ફેસ્ટ 2017’ નું આયોજન થયું. મોટવાણી જાડેજા ફેમિલી ફાઉંડેશન, અમદાવાદ યુનિવર્સિટી તથા સેપ્ટ યુનિવર્સિટીના ઉપક્રમે મેકર ફેસ્ટ 2017 નું આયોજન સ્કૂલ ઓફ એન્જિનિયરીંગ એન્ડ એપ્લાઇડ સાયન્સીઝ (અમદાવાદ યુનિવર્સિટી, નવરંગપુરા) ખાતે થયું હતું.

હર્ષવર્ધન ઝાલાએ અમદાવાદમાં યોજાયેલ મેકર ફેસ્ટ 2017માં પોતાના ડ્રોન ‘ઇગલ એ-7’ ને પ્રદર્શિત કર્યો હતો.

આ સ્માર્ટ ડ્રોન  વિશ્વનો એક અનોખો લેન્ડ માઇન્સ ડિટેક્શન ડ્રોન છે. આ ડ્રોનમાં માઇક્રો કંન્ટ્રોલર, કેમેરા તથા સેન્સર્સ લગાડેલાં છે. આ ડ્રોન જમીનથી અદ્ધર ઊડીને પોતાનાં સેંસર્સની મદદથી જમીનમાં છુપાવેલ સુરંગ – લેંડ માઇન્સ- ને શોધી કાઢે છે. વળી આ ડ્રોન 21-મેગા પિક્સેલ કેમેરાની મદદથી લેન્ડ માઇન્સનું લોકેશન બતાવી શકે છે. ડ્રોનમાં રહેલ બોંબ લેન્ડ માઇન્સનો નાશ પણ કરી શકે છે. હર્ષવર્ધનનો ડ્રોન જવાનોની સુરક્ષા-સંરક્ષણ માટે મિલિટરી – પેરામિલિટરી દળોને ખૂબ જ ઉપયોગી થશે તેમ મનાય છે.

હર્ષવર્ધન ઝાલાની શોધને ગુજરાત સરકારે તાજેતરની ‘વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત સમિટ’માં વધાવી લીધી છે. ગુજરાત ગવર્નમેન્ટના સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી વિભાગે તેમની સાથે કરાર કર્યા છે, જાન્યુઆરી 2017માં અમદાવાદમાં યોજાયેલ ‘વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત’માં હર્ષવર્ધન સાથે પાંચ કરોડના ‘એમઓયુ’  કરવામાં આવ્યા છે. હર્ષવર્ધન પોતાની કંપની ‘એરોબોટિક્સ’ સ્થાપીને માત્ર ચૌદ વર્ષની ઉંમરે કિશોર ગુજરાતી ઉદ્યોગપતિ બન્યા છે. તેમના પિતા નરોડા, અમદાવાદમાં એક પ્લાસ્ટિક કંપનીમાં કાર્યરત છે.  અમદાવાદના આ નાનકડા ગુજરાતી કિશોર હર્ષવર્ધન ઝાલાને અભિનંદન અને શુભેચ્છાઓ!

* * * * *

January 15, 2017 at 7:00 pm 1 comment

ગુજરાતી બ્લૉગિંગ પર એક ઊડતી નજર

.

આ પોસ્ટનો હેતુ ગુજરાતી બ્લૉગિંગનો ઇતિહાસ લખવાનો નથી. ગુજરાતી નેટ જગતનો પૂરો ઇતિહાસ એટલો લંબાઈ જાય કે તે ઘણો સમય માગી લે. ગુજરાતી ભાષામાં ઇન્ટરનેટ પર આજે તો સમૃદ્ધિનો પાર નથી. અહીં આપણે ગુજરાતી નેટ જગતના ‘શિલારોપણ’ પર ઊડતી નજર નાખીશું. ગુજરાતી બ્લોગ જગતની આરંભયાત્રાનું મારી દ્રષ્ટિએ વિહંગાવલોકન માત્ર કરીશું.

ગુજરાતી નેટ જગત પર પાયાના યોગદાનની વાત આવે તો સ્વ. રતિલાલભાઈ ચંદેરિયા તથા તેમની ટીમના ભગીરથ કાર્યની નોંધ પ્રથમ લેવી પડે.

આ પોસ્ટનો હેતુ સમગ્ર ગુજરાતી નેટ જગતનો પરિચય આપવાનો પણ નથી કારણ કે ગુજરાતી બ્લૉગ જગત (ગુજરાતી બ્લોગ જગત) આજે એટલું ફૂલ્યું ફાલ્યું છે કે તેનો વિસ્તાર નાનકડી પોસ્ટમાં ન સમાય! આમ છતાં, આજે  ગુજરાતી બ્લૉગિંગ વિશાળકાય વટવૃક્ષ સમાન વિસ્તર્યું છે. ગુજરાતી નેટ જગત કે ગુજરાતી બ્લૉગ જગતનો વ્યવસ્થિત, નિષ્પક્ષ, અને તટસ્થતાથી સર્વાંગસમ ઇતિહાસ લખાય તે બહુ જરૂરી છે. ગુજરાતી ભાષાના બ્લૉગિંગ પર સંશોધન થાય અને ગુજરાતી બ્લૉગિંગનો ઇતિહાસ લખાય ત્યારે ઘણી ધીરજથી ખંતપૂર્વક ગુજરાતી નેટ જગતનો અભ્યાસ કરવો પડશે.

બ્લોગર / બ્લૉગર / બ્લોગપોસ્ટની સેવાઓ બ્લૉગિંગ જગતમાં પ્રથમ પ્રચલિત થઈ.

મેં 2005માં મારી અંગ્રેજી ભાષાની બે વેબ સાઇટ્સ પબ્લિશ કરી, જે વિશ્વના બૌદ્ધિક જગતમાં ભારે લોકપ્રિય થઈ. સાથે મેં બ્લૉગર પર અંગ્રેજી બ્લોગ્સ પબ્લિશ કરવા શરૂ કર્યા.

ગુજરાતી ભાષામાં મારી પ્રથમ બે વેબસાઇટ્સ બ્લૉગપોસ્ટ પર મે 2006માં પબ્લિશ કરી:

મુક્તપંચિકા તથા કવિતા Gujarat and Gujarati

આત્મકથન /સંસ્મરણો  My Blog in Gujarati

તે સમયે બ્લોગપોસ્ટ પર સીધે સીધાં ગુજરાતી લખવાની સગવડ ન હતી. ટેકનોલોજી અથવા જ્ઞાનના અભાવે ગુજરાતી પોસ્ટને મારે ઇમેજ સ્વરૂપે મૂકવી પડતી હતી. આપ આ વેબ સાઇટ્સ પર જોઇ શકશો કે મારે ગુજરાતી પોસ્ટની ‘ઇમેજ’ બનાવીને મૂકવી પડતી હતી.

મારી પ્રથમ પોસ્ટની પ્રથમ કોમેંટમાં ડૉ. સિદ્ધાર્થ શાહે યુનિકોડ વાપરવા સૂચન કર્યું. ( Special thanks!)

આ અગાઉ ગુજરાતી નેટ જગતના શ્રીગણેશ કરનાર સ્વ. કિશોરભાઈ રાવલ અને ‘એસવી’ તો ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર હતાં જ. સાથે સ્વ.મૃગેશભાઈ શાહ તેમજ સર્વશ્રી સિદ્ધાર્થભાઈ શાહ, ધવલભાઈ શાહ, વિવેકભાઈ ટેલર, વિશાલભાઈ મોણપરા, કાર્તિકભાઈ, પ્રવીણચંદ્ર શાહ અને અન્ય ઘણા મિત્રો (નામ લખવા બેસું તો ય કોઈ રહી જ જાશે) એ ગુજરાતી નેટને વિકસાવવા પાયારૂપ કામ કર્યું. તેમાં અમે ઘણા બધા જોડાયા. 2006માં સ્નેહી મિત્ર શ્રી સુરેશભાઈ જાનીએ મને ‘વર્ડપ્રેસ’ પર આવવા કીમતી સૂચન કર્યું અને બ્લોગપોસ્ટ પરથી હું વર્ડપ્રેસ પર શીફ્ટ થયો : જૂન 2006માં “મધુસંચય” વર્ડપ્રેસ પરનો મારો પ્રથમ બ્લૉગ. આભાર, સુરેશભાઈ! આ પછી સુરેશભાઈ અમારા મિત્ર જુગલકિશોરભાઈને પણ વર્ડપ્રેસ પર લઈ આવ્યા.

આ દરમ્યાન સર્વશ્રી અમિતભાઈ, ચિરાગભાઈ, જયદીપભાઈ, વિજયભાઈ શાહ, ડૉ રાજેંદ્રભાઈ, ડો. દિલીપભાઈ પટેલ, મૌલિક સોની તથા બહેનોમાં સુશ્રી નીલમબહેન, નીલાબહેન, ઊર્મિબહેન, જયશ્રીબહેન, નેહાબહેન ત્રિપાઠી અને અન્ય ઘણા મિત્રોએ ગુજરાતી બ્લૉગિંગને સમૃદ્ધ કર્યું. કેટલાંક બ્લૉગનાં નામ લખું તો પુસ્તકાલય, શબ્દપ્રીત, મને મારી ભાષા ગમે,  હેતલની દુનિયા, …. અને બીજાં પણ… સર્વશ્રી ઉત્તમભાઈ અને બળવંતભાઈ ઇ-મેઇલ દ્વારા તથા માનવંતભાઈ અને બીજાં મિત્રો કોમેંટ મૂકીને પ્રોત્સાહન આપતા તે વિશેષ વાત.

યાદ કરી કરીને લખવા છતાં ઘણાં નામ રહી જશે તો માફ કરશો. જેનાં નામ નથી લખી શકાયાં, તે સૌ ઉદારભાવે આ સિનિયર સિટિઝનને માફ કરશે તેવી આશા છે. આપ નીચે કોમેંટમાં 2006 સુધીનાં બ્લૉગર્સ તથા તેમનાં બ્લૉગનાં નામ લખતાં જશો તો ભવિષ્યમાં ગુજરાતી બ્લૉગિંગનો ઇતિહાસ લખાશે ત્યારે આ લેખ સંદર્ભ તરીકે ઉપયોગી થશે. અત્યારે તો વર્લ્ડ આર્કાઇવ્ઝ, વર્ડપ્રેસ, એલેક્સા ઉપરાંત ઘણી સાઇટ્સ પર કઈ વેબ સાઇટ પર પ્રથમ  પોસ્ટ ક્યારે પબ્લિશ થઈ તેના રેકોર્ડ્ઝ મળી જાય છે.

આજે મારે આપ સૌને એ કહેવું છે કે આપ નામી-અનામી ગુજરાતી બ્લૉગર મિત્રોએ જે પ્રશ્નો અને મુશ્કેલીઓ વેઠીને ગુજરાતી બ્લૉગિંગને જે ઉચ્ચ સ્તર પર પહોંચાડ્યું છે, તે સ્મરણીય ગાથા છે. હજી આપણે અહીંથી ગુજરાતી બ્લૉગ જગતને વિશેષ ઊંચાઈ પર આગળ લઈ જવું છે. વર્ષ 2007માં ‘મધુસંચય’ પર ગુજરાતી નેટ જગત વિષે દસ હપ્તાની એક લેખમાળા પ્રગટ કરી હતી જેમાં આપણા નેટ જગતને લગતાં વિવિધ પાસાંઓની ચર્ચા કરી હતી. તેમાં ગુજરાતી બ્લૉગિંગના તત્કાલીન પ્રશ્નો પણ ચર્ચ્યા છે, જે પૈકી કેટલાક આજે પણ પ્રસ્તુત છે. “બાવીસમી સદી” શબ્દ મેં સમજીવિચારીને વાપર્યો હતો તે આપને આપોઆપ સમજાશે. આપમાંથી કોઈ વાચકમિત્રને તેમાં રસ પડે તે ભાવનાથી તે લેખશ્રેણીની વિગતો –લિંક નીચે આપું છું.

*

ગુજરાતી નેટ જગતના વર્તમાન અને ભવિષ્યની છણાવટ કરતી શ્રેણી (2007)

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-1

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-2

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-3

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-4

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-5

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-6

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-7

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-8

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-9

બાવીસમી સદીના ગુજરાત માટે ગુજરાતી નેટ જગત-10

*

આપ પૂરી શ્રેણી ક્રમમાં વાંચશો તો તે સમયના ગુજરાતી બ્લૉગિંગને સમજી શક્શો.

આજે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે, છતાં દસ વર્ષ પહેલાંના કેટલાક મુદ્દા આજે ય ઊભા છે. વિચારશો. બિનજરૂરી ચર્ચા નથી કરવી. અંગત મતભેદ કે  વાદ-વિવાદને અહીં કોઈ સ્થાન નથી. મત-મતાંતર હોય તો જે કહો તે પૂર્વગ્રહ વિના, કટુતા વિના, વિવેકપૂર્વક કહેશો જેથી કોઈને માઠું ન લાગે અને સુરૂચિ પણ જળવાઈ રહે. ઉદારતાથી, ખુલ્લા દિલે વાંચશો અને આપનાં રચનાત્મક મંતવ્યો આજના સંદર્ભમાં આપશો જેથી ગુજરાતી બ્લૉગ જગતને લાભ થાય. ગુજરાતી વાચકોનું હિત સચવાય. અંગત હિત કે વ્યક્તિગત મત કરતાં આપણે ભવિષ્યની ગુજરાતી પેઢીઓ માટે સમૃદ્ધ ગુજરાતી નેટ જગતની સંરચનાને મહત્વ આપીએ અને તેનું સંવર્ધન કરીએ. ધન્યવાદ.

***

*  ** * **  ** *** ** ** * *** *** ** *

પ્રિય વાચક મિત્ર!

હવે તદ્દન નવા પ્રકારની, એકદમ ટૂંકી, નવી જ રચનાઓ ગુજરાતી ભાષામાં!

માત્ર પંદર સેકંડની મુક્તપંચિકા અને … માત્ર બે મિનિટની લઘુલિકાઓ!

આપને મારી લઘુકથાઓ – લઘુલિકાઓ- વાંચવાની મઝા આવશે, અને મઝાની મુક્તપંચિકાઓ માણવાની પણ!

આપને મારા નવા બ્લૉગ “મુક્તપંચિકા અને લઘુલિકા”ની મુલાકાત લેવા નિમંત્રણ! આભાર.

*  ** * **  ** *** ** ** * *** *** ** *

આપ સૌને 2017ના નવલ વર્ષની શુભેચ્છાઓ!

*** *** ***

December 30, 2016 at 6:53 pm 1 comment

આંતરરાષ્ટ્રીય ફલક પર ગુજરાતી મહિલા: હંસાબહેન મહેતા

.

ગુજરાત રાજ્યના પ્રથમ મુખ્ય મંત્રી ડો. જીવરાજ મહેતાનાં ધર્મપત્ની હંસાબહેન મહેતા હતાં.

ભારે રૂઢિવાદી સમાજના જમાનામાં 1897માં તેમનો જન્મ, છતાં. તેમણે 1918માં ફિલોસોફી વિષય સાથે બીએની પરીક્ષા પાસ કરી. પત્રકારત્વના અભ્યાસ માટે હંસાબહેન ઇંગ્લેન્ડ ગયાં. સમાજમાં સ્ત્રીઓના સ્થાન માટે હંસાબહેન ચિંતિત હતાં અને હમેશા સ્ત્રીઓના વિકાસ માટે સક્રિય રહેતાં.

1920માં સ્વિટ્ઝરલેંડની ઈન્ટરનેશનલ કોન્ફરન્સમાં હંસાબહેન મહેતાએ હિંદના બુલબુલ સરોજિની નાયડુ સાથે હિંદુસ્તાનના મહિલા પ્રતિનિધિઓ તરીકે ભાગ લીધો. 1947માં હિંદુસ્તાન આઝાદ થયું અને સ્વતંત્ર ભારતના યુનાઇટેડ  નેશન્સ (યુનો) ખાતેના પ્રતિનિધિ તરીકે હંસાબહેન અમેરિકા ગયા. “અનુપમા”નાં વાચકમિત્રો જાણે છે કે બ્રિટીશ રાજમાં ડો. જીવરાજ મહેતા વડોદરા રાજ્યના દીવાન હતા.

1949માં વડોદરાની મહારાજા સયાજીરાવ યુનિવર્સિટી (એમ. એસ. યુનિવર્સિટી) ના ઉપકુલપતિપદે હંસાબહેન નિમાયાં. ટૂંકમાં, હંસાબહેન મહેતાએ ગુજરાતી મહિલા તરીકે રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફલક પર નામના પામી ગુજરાતને ગૌરવ બક્ષ્યું.

“અનુપમા”ના વાચક મિત્રો! આપ જાણો છો કે ગુજરાતી ભાષાની પ્રથમ નવલકથા “કરણઘેલો”ના લેખક નંદશંકર મહેતા હતા. હંસાબહેન ગુજરાતના પ્રથમ નવલકથાકાર અને સુરતનાં સમાજસુધારક નંદશંકર મહેતાના પુત્ર સર મનુભાઈ મહેતાનાં પુત્રી હતાં. 

October 15, 2009 at 6:40 am 6 comments

ગુજરાતી સર્જક મહાત્મા આનંદઘનજી

.

અમે શાળામાં ભણતાં ત્યારે પ્રાર્થનાસભામાં ક્યારેક એક ભાવવાહી ભજન ગવાતું-

રામ કહો, રહેમાન કહો કોઉ, કા’ન (કહાન) કહો, મહાદેવ રી,

પારસનાથ કહો કોઉ બ્રહ્મ, સકલ બ્રહ્મ સ્વયમેવ હી . . …

વર્ષો પછી ગુજરાત વિદ્યાપીઠની લાયબ્રેરીમાં એક પુસ્તકમાં તે ભજન અને કવિ વિશે જાણ્યું કે તે ભજન રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધીજીને અતિ પ્રિય હતું. તે અંગે વાંચતાં તેનો સવિસ્તર અર્થ સમજાયો; ત્યારે જ તેના રચયિતા કવિ આનંદઘનજી વિશે પહેલી જાણકારી મળી.

મહાત્મા આનંદઘનજીનો જન્મ આશરે ચારસો વર્ષ અગાઉ ગુજરાતમાં થયો હતો. તેમના પૂર્વાશ્રમ વિશે ઝાઝી માહિતી નથી. જૈન ધર્મની દીક્ષા લીધા પછી તેમણે ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં ભ્રમણ કર્યું અને અતિ કઠોર સાધુ જીવન વ્યતીત કર્યું. આનંદઘનજી માત્ર જૈન સાધુ નહીં, પ્રખર વિદ્વાન, સાહિત્યસર્જક અંને સિદ્ધ યોગી હતા. સર્વધર્મસમભાવ તેમનો આદર્શ હતો. તેમણે ઉત્તમ સાહિત્યકૃતિઓની રચના કરી. આનંદઘનજીનાં ભાવ અને ભક્તિથી નીતરતાં ગુજરાતી પદોને તો ભક્તકવિ મીરાંબાઇની રચનાઓ સાથે સરખાવાય છે.

મહાત્મા આનંદઘનજીએ પાછળનું જીવન મીરાંબાઇના રાજસ્થાનના મેડતામાં વીતાવ્યું અને 1670માં દેહત્યાગ કર્યો.

September 7, 2009 at 6:35 am 2 comments

ખાડિયા, અમદાવાદ અને ક્વિટ ઇંડિયા મુવમેંટ

.

હિંદ છોડો ! અંગ્રેજો ! ક્વિટ ઇંડિયા!

આ નારાઓ સાથે ભારત છોડો આંદોલન (હિંદ છોડો ચળવળ – ક્વિટ ઇંડિયા મુવમેંટ) ની શરૂઆત થઈ. “અનુપમા”ના સુજ્ઞ વાચકો જાણતા હશે કે ભારતની આઝાદી પૂર્વે હિંદુસ્તાનના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનું છેલ્લું આંદોલન તે હિંદ છોડો આંદોલન.

1942ના ઓગસ્ટની 7 અને 8 તારીખે મુંબઈના ગોવાલિયા ટેંક મેદાન (આઝાદ ક્રાંતિ મેદાન) પર મહાત્મા ગાંધી, પંડિત જવાહરલાલ નહેરુ અને સરદાર પટેલની નિશ્રામાં કોંગ્રેસ મહાસમિતિની બેઠક મળી. મહાત્મા ગાંધીએ 1942ના 8મી ઓગસ્ટે મધ્યરાત્રિએ મુંબઈની આ બેઠકમાં અંગ્રેજ હકુમતને આખરીનામું આપ્યું – “ક્વિટ ઇન્ડિયા!” ગાંધીજીના આ વિદ્રોહી એલાનથી બ્રિટીશ સરકાર ચોંકી ગઈ. ભારતના આખરી સ્વાધીનતા સંગ્રામે એવી ગતિ પકડી કે અંગ્રેજી રાજ્યના પાયા હચમચી ઊઠ્યા.

1942ના આઠમી ઓગસ્ટના રોજ રાષ્ટ્રપિતા ગાંધીજીએ અંગ્રેજ સરકારની ગુલામીમાંથી હિંદુસ્તાનને મુક્ત કરવા હિંદ છોડો આંદોલન આરંભ્યું; તરત જ અંગ્રેજ સરકારે ગાંધીજી સહિત તમામ કોંગ્રેસી નેતાઓની ધરપકડ કરી. હવે જનતા સ્વયં આંદોલન ચલાવવા તૈયાર હતી. મહાત્મા ગાંધી અને સરદાર પટેલનું ગુજરાત પૂર્ણ રીતે સજ્જ હતું.

અમદાવાદ અને તેમાં યે ખાડિયાના રંગની તો વાત જ શી કરવી! હિંદુસ્તાનને આઝાદ જોવા ઝંખતા અમદાવાદની ઉત્તેજના અમાપ હતી; તેમાં પણ ખાડિયાનું જોશ તો અનોખું હતું. તત્કાલીન યુવા નેતાઓ જયંતી ઠાકોર (શહેર સૂબા જયાનંદ), વિષ્ણુ દવે, બાબુ રાણા, વાસુદેવ ભટ્ટ, હરિવદન દેસાઈ તેમજ અનેક કાર્યકરોએ અગાઉથી આયોજન કરેલું તે અનુસાર બીજે જ દિવસે અમદાવાદમાં પ્રચંડ પડઘા પડ્યા.

નવમી ઓગસ્ટ (ઓગસ્ટ 9, 1942) ના રોજ ખાડિયા રાયપુર વિસ્તારમાં લોકો રસ્તા પર આવી ગયા. જયંતી ઠાકોર મુંબઈ ગયા હોવાથી તેમની ગેરહાજરીમાં વિષ્ણુ દવે અને બાબુ રાણાએ ખાડિયા પોલિસ ચોકી પાસે હિંદ છોડો આંદોલનનો ગુજરાતમાં પ્રથમ રણ ઘોષ કર્યો. વિશાળ સરઘસના “અંગ્રેજો ચાલ્યા જાવ” તથા “ઇંકિલાબ ઝિંદાબાદ”ના નારા ગુંજી ઊઠ્યા. ખાડિયા પોલિસચોકીથી રાયપુર ચકલાના વિસ્તારમાં માનવમહેરામણ ઉમટી પડ્યો. પોલિસ દમન શરૂ થયું.

સાંજે જેઠાભાઇની પોળના નાકે પોલિસ ગોળીબારમાં ઉમાકાંત કડિયા શહિદ થયા.

1942ના હિંદ છોડો આંદોલન – ક્વિટ ઇંડિયા મુવમેંટના ગુજરાતના પહેલા શહિદ તે ઉમાકાંત કડિયા. અમદાવાદના ખાડિયાના નવમી ઓગસ્ટના સરઘસ – આંદોલનના સમાચાર માત્ર ભારતનાં જ નહીં, ઇંગ્લેંડના પ્રચારમાધ્યમોમાં પણ ચર્ચા પામ્યા. હિંદુસ્તાનની આઝાદીની લડતના ઇતિહાસમાં ગુજરાત, અમદાવાદ અને ખાડિયાના યોગદાનની ઘણી કહાણીઓ છે.

.

August 4, 2009 at 6:26 am 1 comment

ગુજરાતી રંગભૂમિ : ભવાઈ અને અસાઇત પટેલ

.

ગુજરાતના લોક નાટ્યશાસ્ત્રના શિરમોર સમો એક નાટ્યપ્રયોગ ભવાઈ છે. ગુજરાતી રંગભૂમિના વિકાસનો પાયો નાખનાર ભવાઈનો નાટ્યપ્રયોગ ગુજરાતના રંગમંચ પર હવે ભુલાતો જાય છે. ભવાઇ એટલે ભવની વહી, અર્થાત્ ભવની કથા; જિંદગીની કથા; સંસારની તડકીછાંયડીઓની કથા.

 વિદેશી શાસકોના હિંદુસ્તાન પરના હુમલાઓનો તે સમય. અલ્લાઉદ્દીન ખીલજીના સમયની આ વાત. અલ્લાઉદ્દીન ખીલજીના એક સરદારે સમૃદ્ધ ગુજરાત પર ચઢાઈ કરી. ઉત્તર ગુજરાતના સિદ્ધપુર શહેર તેણે તાબે કર્યું. સિદ્ધપુરનો એક મોવડી હેમાળા પટેલ અને તેને એક સૌંદર્યવતી  યુવાન દીકરી ગંગા.

ખીલજીના સરદારની કુદ્રષ્ટિ ગંગા પર પડી અને હેમાળા પટેલને માથે આભ તૂટી પડ્યું. ત્યારે પટેલનો જિગરજાન બ્રાહ્મણ મિત્ર અસાઈત ઠાકર તેની વહારે ધાયો. કથાકાર તરીકે અસાઈત ઠાકરની નામના હતી. તેમણે સરદારના કાને વાત મૂકી કે ગંગા મારી પુત્રી છે. “અનુપમા”ના વાચકમિત્રો! આપ કલ્પી શકશો આભડછેટનો તે જમાનો? બ્રાહ્મણ કદી પટેલ સાથે એક પંગતે ન જમે! સરદાર કહે કે જો ગંગા તેની પુત્રી હોય તો અસાઈત તેની સાથે એક ભાણે જમે. એક યુવતીના શિયળને ભ્રષ્ટ થતું બચાવવા અસાઈતે ગંગા સાથે ભોજન કર્યું. ગંગા તો બચી ગઈ, પરંતુ  ઠાકરની જ્ઞાતિએ અસાઈત ઠાકરને વટલાયેલો ગણી ન્યાત બહાર કર્યો. અસાઈત ઠાકરને સિદ્ધપુર છોડવું પડ્યું. અસાઈત ઠાકર કુટુંબ સાથે ઊંઝા આવ્યા. હેમાળા પટેલ અને સમસ્ત કડવા પાટીદાર સમાજે અસાઈતનું ઋણ ચૂકવવા તેમના ભરણપોષણની વ્યવસ્થા કરી આપી. કહે છે કે ઊંઝાના પટેલોની કડવા પાટીદાર જ્ઞાતિએ અસાઈત ઠાકરને તથા વારસોને વંશપરંપરાગત આવક મળે તેવા હક્કો લખી આપ્યા.

અસાઈત ઠાકરને સાહિત્ય અને સંગીતનો છંદ. સુંદર સંગીતકથા કરી જાણે. તેમણે લોકભોગ્ય ભાષામાં લાંબા–ટૂંકા ‘વેશ’ લખવા શરૂ કર્યા. પોતાના જ લખેલા અને લોકરુચિને અનુરૂપ સંગીતબદ્ધ કરેલા વેશને અસાઈત ઠાકર અને તેમના પુત્રોએ સમાજને અર્પણ કર્યા. લોકજીવનને વણી લેતા અને લોકમાનસને સ્પર્શી જતા અસાઈત ઠાકરના આ સંગીતપ્રધાન વેશ “ભવાઈ”ના નામે જાણીતા થયા.

સમય વીતતાં ભવાઈ લોકપ્રિય થતી ગઈ અને ભવાઈએ ગુજરાતમાં નાટ્યકળાના વિકાસના નવા દરવાજા ખોલ્યા. ગુજરાતની રંગભૂમિની એ કમનસીબી કે સમાજમાં આવતાં પરિવર્તનને ન પારખી શકતાં ભવાઈ શિક્ષિત કે ‘સુધરેલ’ વર્ગનો ટેકો ગુમાવતી ગઈ અને ક્યારેક તો હલકું મનોરંજન પીરસનાર સામાન્ય સાધન બની રહી ગઈ. ગુજરાતી રંગમંચના ઇતિહાસમાં ગુજરાતી ભાષાના તળપદા, લોકભોગ્ય  નાટ્યપ્રયોગ તરીકે ભવાઈનું મહત્વ અનોખું છે. 

January 6, 2009 at 6:15 am Leave a comment

એક ગુજરાતી વિદ્વાન આઇન્સ્ટાઇનની મુલાકાતે

.

આપને મેં ક્યારેક ભાવનગરના દિવાન શામળદાસ મહેતા વિશે વાત કરેલ છે. તેમના નાના પુત્ર લલ્લુભાઈ.

સર લલ્લુભાઈ શામળદાસ મહેતાના સૌથી નાના પુત્ર ગગનવિહારી મહેતા(1900 – 1974)ગુજરાતને ગૌરવ બક્ષ્યું છે.

ગગનવિહારી લલ્લુભાઈ મહેતાને ફિલોસોફી તથા સાહિત્યમાં ઊંડો રસ હતો.

ગગનવિહારી મહેતાએ એમ.એ.ની પરીક્ષા માટે વિશ્વવિખ્યાત બ્રિટીશ ફિલોસોફર-વિચારક બર્ટ્રાન્ડ રસેલ પર મહાનિબંધ લખેલ. તેમના પરીક્ષક ભારતીય તત્વચિંતક ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન હતા. નિબંધથી પ્રભાવિત થયેલા ડૉ. રાધાકૃષ્ણને તેમને પ્રથમ વર્ગ આપ્યો હતો.

1952માં ગગનવિહારી મહેતા ભારત સરકારના અમેરિકા ખાતેના એલચી નિમાયા. તેમણે અમેરિકા તથા મેક્સિકોના ભારતીય એલચી તરીકેની જવાબદારીભરી અને સન્માનનીય જવાબદારી નિભાવી.

તે સમયે સુપ્રસિદ્ધ જર્મન/ અમેરિકન  વૈજ્ઞાનિક આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન અમેરિકામાં પ્રિન્સ્ટન (ન્યૂ જર્સી) ખાતે અધ્યાપન અને સંશોધન કાર્યમાં રત હતા. 1953ના એપ્રિલમાં ગગનવિહારી મહેતા મહામાનવ આઇન્સ્ટાઇનને મળવા પ્રિન્સ્ટન ગયા હતા. લગભગ એક કલાકની મુલાકાતમાં અર્ધો કલાક તો મહાત્મા ગાંધી અને તેમની વિચારસરણી પર વાતો થઈ.

મહાન અણુવિજ્ઞાની આઇન્સ્ટાઇનને ગાંધીજી પ્રત્યે ઊંડો આદરભાવ હતો અને તેમણે ગાંધી વિચારધારાનો ગહન અભ્યાસ પણ કર્યો હતો. આઇન્સ્ટાઇનને બર્ટ્રાન્ડ રસેલની અસાધારણ બુદ્ધિપ્રતિભા માટે પણ વિશેષ માન હતું. આઇન્સ્ટાઇન સાથેની મુલાકાતમાં ગગનવિહારી મહેતાને મહાન વૈજ્ઞાનિકના મુખેથી મહાત્મા ગાંધી માટે પ્રશંસા અને આદરનાં ફૂલો જ વેરાતાં દેખાયાં. ***

December 4, 2008 at 8:33 am 4 comments

Older Posts


નમસ્કાર

“અનુપમા” પર આપનું સ્વાગત છે. “અનુપમા” પર આપ મુક્તપંચિકા તથા અન્ય પદ્યકૃતિઓ માણશો. સાથે અવનવી વાતો અને વિચારવિનિમય પણ .. .. ... .. .... .. હરીશ દવે ... અમદાવાદ

Blog Stats

  • 17,397 hits

તાજેતરની પોસ્ટ્સ